Zbliża się nowy rok szkolny, a wraz z nim na barki rodziców spadnie góra nowych obowiązków. Do codziennej rutyny dojdą również te często znienawidzone, zwłaszcza przez dorosłych, zajęcia plastyczne, muzyka oraz prace ręczne.
Niestety, zazwyczaj zupełnie źle do nich podchodzimy, ponieważ nie zdajemy sobie sprawy, jak ogromne znaczenie mają one dla prawidłowego rozwoju mózgu dziecka. Zamiast zachęcać do samodzielności, często po prostu wyręczamy nasze pociechy w wykonywaniu tych prac, a przecież zupełnie nie o to w tym chodzi.
Przeczytajcie i zobaczcie, jak kreatywna praca wspaniale wspomaga naukę matematyki i innych ścisłych dziedzin, ale ten artykuł nie jest tylko o dzieciach, a tym co daje człowiekowi arteterapia, bo ona wspiera ludzi w każdym wieku, od tych najmłodszych do seniorów.
Spis treści
Ukryta matematyka w szkolnej ławce
Jako mama, ale i rzemieślniczka od lat z niepokojem patrzę na to, co dzieje się w systemie edukacji, jak przedmioty, takie jak plastyka, technika i muzyka są systematycznie spychane na margines, traktowane przez wielu dorosłych jako mało istotne zapychacze czasu między „prawdziwymi” lekcjami.
Tymczasem z perspektywy neurobiologii to właśnie te artystyczne przedmioty są fundamentem, na którym buduje się cała reszta szkolnej wiedzy. Muzyka to przecież nic innego jak matematyka. Gra na instrumencie, a nawet zwykłe wybijanie rytmu, to błyskawiczne operacje na ułamkach i trening synchronizacji obu półkul mózgowych. Z kolei prace ręczne, rzeźbienie, wycinanie to czysta geometria i fizyka w praktyce.
Zanim dziecko zrozumie abstrakcyjny ułamek zapisany na szkolnej tablicy, musi najpierw fizycznie przełamać patyk na pół albo podzielić kawałek materiału na równe części. To właśnie podczas zajęć manualnych budują się w młodym mózgu najważniejsze ścieżki neuronowe odpowiedzialne za logikę, rozpoznawanie wzorców i myślenie przestrzenne. Marginalizowanie sztuki to dosłownie odcinanie dzieci od fizycznego doświadczania matematyki.
Cyfrowa amnezja dłoni i budzenie uśpionych obszarów mózgu
Na warsztatach Bieszczadzkiej Aniołomanii każdego dnia widzę zjawisko, które psychologia nazywa cyfrową amnezją dłoni. Żyjemy w płaskim środowisku ekranów dotykowych, przez co tracimy nasze naturalne, manualne zdolności. Widzę dzieci, a często i dorosłych, dla których przyszycie guzika czy proste zawiązanie sznurka staje się wyzwaniem.
Tracąc te umiejętności, pozbawiamy się fizycznej sprawczości nad otoczeniem. Praca z narzędziami i fizyczny opór materii zmuszają naszą korę ruchową i czuciową do pracy na najwyższych obrotach.
Ekologia, której można dotknąć
Mówiąc o pracach ręcznych, zapominamy często o jeszcze jednym, niezwykle ważnym wątku. Żyjemy przecież w czasach, w których edukacja ekologiczna odgrywa ogromną rolę, a zajęcia praktyczne mogą mieć tu duże znaczenie. Nauka naprawiania zepsutych przedmiotów i dawania im drugiego życia to coś więcej niż abstrakcyjne hasła o ratowaniu planety. Dzięki temu dajemy namacalny przykład szacunku do materii, która dla dzieci ma sens, bo pokazuje, że przedmiot nie musi być jednorazowy.
Destrukcyjna pułapka wyręczania
Niestety, na drodze do budowania tej sprawczości często stają sami rodzice, wpadając w pułapkę wyręczania. Jako prowadząca warsztaty widzę rodziców, którzy wyrywają dzieciom z rąk nożyczki czy pędzel, by poprawić krzywo wyciętego aniołka lub niedokładnie pomalowane skrzydło. Tak wiem, robią to w imię lepszego efektu estetycznego, nie zdając sobie sprawy, że właśnie w tym momencie niszczą motywację dziecka i budują w nim wyuczoną bezradność.
Tak, że szanowni rodzice, dajmy dziecku przestrzeń na “popełnianie błędów”, choć szczerze, najczęściej te niedoskonałości dają najlepszy efekt wizualny. Kiedy jednak dorosły wyręcza dziecko w wycinaniu kółka, tak naprawdę zabiera mu jego pierwszą, najważniejszą lekcję geometrii i pokonywania własnych ograniczeń.
Samodzielne ukończenie nawet niedoskonałej pracy uczy też regulacji emocji i radzenia sobie z frustracją. Na moich zajęciach zawsze powtarzam, że brudne ręce i krzywe linie to czysty zysk dla rozwijającego się układu nerwowego i godzina “spokoju” dla rodzica, doceńcie ten “czas dla siebie”.
Głęboki odpoczynek dla przebodźcowanej głowy
Praca manualna daje nam coś jeszcze, o czym rzadko się mówi, a co wykracza daleko poza samą edukację. To dobry sposób na wyciszenie naszych nerwów. Kiedy uczestnicy moich warsztatów odkładają telefony i zaczynają skupiać się na powtarzalnych ruchach rąk, wchodzą w stan tak zwanego przepływu (Anglicy mówią na to flow). To moment, w którym gwałtownie spada poziom kortyzolu, czyli hormonu stresu. Nasz przebodźcowany organizm wreszcie może wziąć głęboki oddech i zafundować sobie prawdziwy biologiczny reset.
Naturalne ukojenie, szczególnie przy ADHD
Warto też wiedzieć, że jednoczesne używanie obu rąk do rzeźbienia czy malowania działa na nasz mózg kojąco. Psycholodzy często wykorzystują podobne metody, aby pomóc pacjentom szybko pozbyć się napięcia i poradzić sobie z trudnymi emocjami. To zjawisko ma udowodnione naukowo znaczenie dla osób z ADHD. Zarówno u dzieci, jak i u dorosłych fizyczny kontakt z materiałem i jego opór pomagają naturalnie uwolnić dopaminę, której często brakuje w ich organizmach. Rękodzieło pozwala im bezpiecznie rozładować nadmiar energii, zamieniając męczące rozproszenie w stan głębokiego i przyjemnego skupienia.
Miejsce, w którym znika samotność
Warsztaty rękodzieła to nie tylko relaks dla jednostki, ale też narzędzie do łączenia ludzi. Naukowcy dużo mówią o naszej potrzebie posiadania „trzeciego miejsca”, czyli takiej bezpiecznej, neutralnej przestrzeni poza domem i pracą, w której możemy pobyć z innymi i nawiązać nowe więzi.
Domy kultury czy świetlice to naturalne środowisko dla Bieszczadzkiej Aniołomanii. Stale obserwuję, jak wokół stołu uginającego się od farb czy innych kreatywnych materiałów tworzą się wspaniałe grupy znajomych.
Wspólne majsterkowanie daje nam poczucie bezpieczeństwa i naturalnie nas wycisza. Skupiamy wzrok na tym, co robią nasze dłonie, a to zdejmuje z uczestników stresującą presję bezpośredniego kontaktu wzrokowego. To ułatwia rozmowę, przełamuje nieśmiałość i pomaga budować autentyczne relacje. Dla samorządów takie warsztaty to sprawdzona inwestycja w lokalną społeczność i doskonały lek na samotność ludzi.
Od teorii do brudzenia rąk, czyli jak to wygląda u mnie
Zostawmy już naukową teorię z boku. Na moich warsztatach całą tę niesamowitą wiedzę o działaniu mózgu zamieniamy w radosną, brudzącą dłonie praktykę. W pracowni przygotowałam bardzo różne formy zajęć. Zależy mi na tym, aby każdy mógł spróbować swoich sił i odnaleźć dokładnie taki materiał, który najlepiej będzie współgrać z jego charakterem.
Dla osób pragnących bezpośrednio poczuć zmaganie z oporem ziemi prowadzę warsztaty ceramiczne pod hasłem Dotyk gliny, gdzie w pełni skupiamy się na formowaniu i lepieniu fizycznych kształtów.
Z kolei dla tych, którzy potrzebują absolutnej precyzji, idealne są warsztaty biżuterii, podczas których krok po kroku uczymy się tworzenia tradycyjnych krywulek, czyli misternej biżuterii koralikowej.
Ogromną popularnością cieszą się również spotkania z naturą, dlatego oferuję warsztaty florystyczne. Tworzymy na nich wspólnie flowerboxy nazywane pudełkami pełnymi emocji oraz zajmujemy się wyciszającym pleceniem wianków.
Fundamentem Bieszczadzkiej Aniołomanii od zawsze były warsztaty anielskie, podczas których całe grupy skupiają się na malowaniu uroczych aniołków, a także klasyczne warsztaty malowania na desce. Rytm naszej pracy wyznacza też natura i tradycja, dlatego cyklicznie spotykamy się na warsztatach ozdób świątecznych, celebrując pory roku poprzez malowanie wielkanocnych zajęcy czy malowanie jesiennych dyń. Zależnie od formy, takie spotkanie to kilka godzin oderwania od cyfrowej rzeczywistości.
Radość tworzenia w każdym wieku
Praca rąk przynosi mnóstwo dobrego, niezależnie od wieku. Dzieci uczą się przez nią cierpliwości i oswajają swoje zmysły, kiedy z niecierpliwością czekają na ostateczny efekt swojej pracy. My, dorośli, dostajemy upragniony detoks od telefonów i chwilę prawdziwego oddechu, dzięki czemu możemy zapomnieć o stresie. A seniorzy? Dla nich to doskonały trening zręczności, który dba o sprawną głowę.
Bieszczadzka Aniołomania to miejsce, w którym na nowo odkrywamy radość z działania. Zapominamy o perfekcji i wybitnych zdolnościach. Liczy się tylko to, by chwycić za narzędzie, zmierzyć się z drewnem lub gliną i spędzić ten czas w doborowym towarzystwie. Niech sztuka będzie z Tobą 😉 parafrazując klasyka.
A na tym kolażu zdjęć kilka wspomnieć z różnych warsztatów dla „małych i dużych”. Też widzicie tę radość z tworzenia?
Szukacie pomysłu na wartościowe, integrujące zajęcia dla swojej społeczności? Zapraszam do współpracy gminy, ośrodki kultury, szkoły, biblioteki, domy seniora oraz koła gospodyń wiejskich. Z radością przyjadę do Was z moją pracownią, abyśmy mogli wspólnie tworzyć, rozmawiać i budować prawdziwe sąsiedzkie relacje przy rzemieślniczym stole.